Sinekler ve Sivrisinekler

(Echidnophaga gallinacea)

«Tropikal tavuk piresi», kuşların asalağıdır. Dünyanın birçok yerinde, kümes hayvanlarının olduğu kadar, yabani kuşların da başına belâdır. Bu pirelerin yüzlercesinin, evcil kümes hayvanlarının gagasının, gözlerinin, ibiğinin ve sarkık etlerinin etrafındaki çıplak bölgelere yapıştığı görülür.
Tavuk yetiştiricilerin en korktukları şeyin başında kümeslerine tavuk piresinin dadanmasıdır. Kümesler sık sık kireçle badanalanmalı, zaman zaman içindeki tavuklar başka yere nakledilerek içerisi ilâçlanmalıdır. Pirelerin sardığı kümeslerin temizlenmesi imkânsız denecek kadar zor bir iştir.

(Dermatophilus penetrans)

«Amerika piresi» eskiden Brezilya ile Meksika’ya öz bir türken, 1972′de bir Portekiz gemisiyle Afrika’ya da gelmiÅŸ ve Madagaskar’a kadar yayılmıştır.
Amerika piresi, birdenbire kaynamış toraks halkaları ve önde küçük bir boynuzla uzayan kafası sebebiyle pireyle benzerliği kalmamış küçük bir türdür. Bilhassa kumda bulunduğu için, bir adı da «kum piresi» dir.
Fakat kuru otların arasında, ormanlarda, evcil hayvanların yatıp kalktıkları yerlerde ve temiz tutulmayan evlerde de bulunur.
Döllenmiş dişisi bilhassa tehlikelidir. Zira insanların ve evcil hayvanların derisinin içine gömülerek kazdığı inin içinde bezelye kadar büyür. Burada yaşar ve yumurtalarını yumurtlar, ininin dışarısıyle tek bağlantısı, böceğin son karın bölütlerinin görüldüğü minik bîr deliktir. Bu pire ellere, dizlere ve dirseklere yapışır. Tropikal ülkelerde yalınayak gezen yerlilerin ayak tırnaklarının altında yuva yapar ve pis yaralara sebep olur. Çıkartılmasına çalışılırsa, parçalanarak, kangrene ve kemik nekrozuna kadar gidebilecek enfeksiyonlara sebep olur. On iki gün sonra kendiliğinden yuvasından ayrılır. Fakat yol açtığı apsenin içinde öldüğü de olur. Evcil hayvanlardan domuzlara da çok musallattır.

(Pulex irritans)

«İnsan piresi» Kuzey Amerika’da ender olmasına karşılık, Avrupa ile DoÄŸu Yarımküresi’nin hemen her tarafında yaygındır. Ve bazı farelerden insanlara bulaÅŸtıran on bir pire türü de DoÄŸu Yarımküresi’ne özdür.

(Ctenocephalus)

«Köpek piresi» evlerdeki pirelerin en yaygınıdır. Yalnız köpeklerin değil, kedilerin, tavşanların, farelerin ve insanın üzerinde de beslenir. Kedi piresi (Ctenocephalus felis) de onun kadar yaygın olup kediler, köpekler, fareler ve insanların kanını emer.

PİRELERİ bilmeyen yoktur. Herkes kendi üzerinde veya evcil hayvanlarının üzerinde pire görmüştür. Fakat göre göre sadece zıplayan bir nokta görüldüğü için,pirelerin neye benzediğini bilen azdır.
Mikroskopla bakılınca, pirenin ilginç yapısı meydana çıkar. Genellikle grimsi kahverengi, derli toplu ve kanatsız bir böcektir. Ön ve orta bacak çifti kısa, arka bacakları çok uzun, vücudu, hepsi arkaya yönelmiÅŸ kısa, dik ve dağınık kıllarla kaplıdır. Yassı yanları, pire’nin, üzerinde bulunduÄŸu hayvanın kılları arasında kaymasına müsaade eder. Arkaya yönelmiÅŸ kılları da öne doÄŸru ilerlemesini kolaylaÅŸtırır ve bahis konusu hayvanın, kaşınmak suretiyle onu üzerinden atmasına engel olur. Pirelerin ilginç bir tarafı, zıplama kabiliyetleridir. Böcekler dünyasının baÅŸka hoplayıcılan gibi, pireler de kendi uzunluklarının birkaç misli uzaklara zıplayabilirler. Aynı kabiliyeti paylaÅŸsaydı, insanoÄŸlunun kolayca 90-100 metre uzaÄŸa atlaması gerekirdi. BildiÄŸimiz gibi, pireler kan emicidir. ÇeÅŸitli türler baÅŸka kuÅŸların veya memelilerin üzerinde beslenirler. Pireler belli bir türü tercih ederlerse de, aradıklarım bulamayınca ilk karşılarına çıkan uygun hayvanla da yetinmeyi bilirler. Hiç yemeden uzun zaman yaÅŸamaları da mümkündür.
Genel inanışın aksine, larvalar kan emici olmayıp evlerde, dükkânlarda ve fabrikalarda toplanan bitkisel ve hayvansal madde kalıntılarıyle ve deri pullarıyle beslenirler. Yer döşemelerinin çatlaklarının içinde biriken toz, yüzlerce pire larvasını doyuracak kadar yiyecek doludur. Bu larvalar, 3 milimetre uzunluğunda, beyaz ve kurdumsu yaratıklardır. Büyüyen larva, yuvarlak ve yassı bir ipek kozasının içinde pupa olur. Beyaz pire yumurtaları, siyah bir bezin üzerinde bile kolay kolay görülemeyecek kadar ufaktır. Dişi bunları rastgele yerlere yumurtlar. Pireler «Siphonaptera» takımını meydana getirirler.

NYCTERİBİİDAE» ve «Streblidae» ailelerini meydana getiren sineklerin çoğunluğu kanatsızlarda, halter denilen o yum-rumsu organları iyice gelişmiştir. Hemen hepsi yarasaların üzerinde yaşar

(Melophagus ovinus)

«Koyun kenesi» bu ailenin kanatsız bir üyesidir. Görünürde keneye benzerse de, üç çift bacağının varlığından derhal tanınır. Erginleri koyu kahverengidirler ve uzun bir hortumları vardır. Uzunlukları 5 milimetre kadardır. Koyunun kanını emen bu asalaklar, çok sayıda olurlarsa, koyunu öldürebilirler. Ayrıca postunu lekeleyip kirlettiklerinden yününün değerini düşürürler.
At biti sinekleri’yle koyun biti sinekleri’nin ortak bir özellikleri canlı yavru doÄŸurmalarıdır. Çeçe sinekleri’nden farkları, onlar gibi larva yerine, pupa doÄŸurmalarıdır. At biti sineÄŸi’nde pupa yere düşer, koyununkinde hayvanın yününe yapışır.

(Hippobosca equina)
«At sinekleri» Avrupa ile Kuzey Afrika’da yaygın olan ve özellikle atlara ve akrabalarına saldıran sineklerdir. Sarımsı renklerinden ve uzun bacaklarından tanınırlar. Atlar, kuyruklarının altı veya bacaklarının içyüzü gibi hassas yerlerinin bu asalaklar tarafından ısırılması sonucunda bazen çılgına dönerler. At sinekleri bazen insanın üzerine de yapışıp sinir bozarlar.
Aynı ailenin «Olfersia» grubunda, genellikle kartalgillerle baykuşların üzerinde bulunan ikikanatlılar yer alır. Bu kuşlar ölecek olursa, asalaklar havalanıp kendilerine başka bir barınak aramaya çıkarlar ve bu arada, yollan üzerindeki herhangi bir kuşa veya hayvana yapışırlar.

HÄ°PPOBOSCÃŽDAE» ailesi ile baÅŸka iki küçük aile, hayvanların derisi üzerindeki asalaklık hayatları sonucunda, gerek yapı, gerekse davranış balonundan o kadar deÄŸiÅŸmiÅŸlerdir kî, görünüşte hemen hemen ikikanatlılar’dan deÄŸillerdir. 400 türlük «Hippoboscidae» ailesi üyeleri kuÅŸların ve memeli hayvanların asalağı olup bazen bu hayvan ların ölümüne sebep olurlar. Hayvanların tüylerinin ve kürkünün içinde yaÅŸayarak kan emerler.

KÜÇÜK «Trypetidae» ailesi, üyelerinin, kanatlarını, tavus kuÅŸları’nın kuyruÄŸu gibi ritmik ÅŸekilde sallayarak göz önüne sermeleri sebebiyle ilgi çeker. Genellikle 6 milimetreden kısa, ufak tavus sinekleri’nin kanatlarında koyu renkli benekler ve yollar dikkati çeker.